Gdzie kiedyś rezydowałam

Gdzie kiedyś rezydowałam, gdzie byłam księżną kraju

– życie Księżnej Kurlandzkiej.

Tłumaczenie na j. polski: Marian Ryszard Świątek

Słowo wstępne

Kraje nadbałtyckie Litwa, Łotwa i Estonia znalazły się w sferze zainteresowania politycznego, gospodarczego i społecznego już wcześniej, a nie jak niektórzy uważają, że nastąpiło to dopiero po ich wstąpieniu do Unii Europejskiej. Europa uważa te trzy kraje za część swojej kultury, a dla nich staje się rzeczą oczywistą to, że przynależą do pewnego kręgu kulturowego, od którego w przeszłości nie były w izolowane. Przecież państwa bałtyckie tworzyły wcześniej ogniwo łączące Europę Zachodnią i Środkową z jednej strony oraz Rosję z drugiej strony. Ta kultura „żonglerki” pomiędzy Wschodem i Zachodem była praktykowana po raz pierwszy przez panującą arystokrację z książętami Kurlandii na czele. To oni osiągali swoje polityczne, gospodarcze i kulturalne interesy w Europie i w końcu XVIII wieku w walce o Polskę byli zorientowani całkowicie na Zachód. Książę Kurlandzki Piotr dysponował wiedzą i środkami, aby inwestować w Europie i umożliwił sobie i swojej rodzinie wejście do wpływowych i wykształconych kręgów państw niemieckich, Francji i Austrii. Jego małżonka Anna Dorota, wychowana z dala od wielkich dworów, stała się pewną siebie Europejką, która, aby móc odgrywać rolę na zdominowanej przez mężczyzn scenie politycznej, dysponowała jedynymi jej dostępnymi środkami, jakimi mogła wówczas dysponować kobieta - zręcznym postępowaniem i wzrastającym stopniem emancypacji - cechami, które jej córki szybko sobie przyswoiły.

Muzeum zamku Posterstein przygotowało wystawę inspirowaną życiem i działalnością Anny Doroty Kurlandzkiej i żeńskiej części książęcej rodziny Kurlandzkiej. Wystawa, prezentując przebieg życia księżnej, jednocześnie pokazuje „funkcjonowanie” Europy na początku XIX wieku, jej powiązania i wpływ pojedynczych osobistości na jej losy.

Wystawa „Gdzie kiedyś rezydowałam, gdzie byłam księżną kraju” została zaplanowana jako dokumentacja, która może zostać pokazana na łatwych do przetransportowania tablicach w różnych miejscowościach związanych z działalnością księżnej Anny Doroty Kurlandzkiej, którą można uzupełnić własnymi eksponatami wystawców. Projekt wymagał wykonania umieszczenia wielojęzycznych i obszernych tekstów. Niniejszy katalog spełnia ten wymóg, dokumentuje życie księżnej Kurlandii i przedstawia treść wystawy w języku niemieckim, łotewskim, polskim, francuskim i angielskim. Katalog rezygnuje w znacznym stopniu z narzędzia, jakim są adnotacje i odsyła czytelnika do już istniejącej publikacji muzeum zamku Posterstein „Zwischen Metternich und Talleyrand“ („Pomiędzy Metternichem a Talleyrandem”).

Zarówno przygotowanie wystawy jak również wydanie publikacji o wystawie nie byłoby możliwe bez pomocy osób i instytucji. Dziękujemy przede wszystkim tym osobom, które udostępniły swoje fotografie i bezpłatnie przetłumaczyły teksty a także służyły swoją radą i pomocą. Za wsparcie w wydaniu katalogu wystawy dziękujemy społecznej fundacji Altenburger Land i powiatowi Altenburger Land.

Dnia 3 lutego 1761 r. Johannowi Friedrichowi von Medem w Mežotne w Kurlandii z dala od politycznych i duchowych ośrodków Europy, rodzi się córka Anna Charlotte Dorota. Wiedzę, odpowiednią do jej pozycji i stanu, przekazywała jej przybrana siostra, pisarka i poetka Elisa von der Recke. W młodym wieku 17 lat wyszła za mąż za władcę tego kraju - Piotra Birona, księcia Kurlandii. 55 - letni małżonek miał określone oczekiwania dotyczące swojej pięknej i młodej żony: miała dać spadkobiercę, który zapewni ciągłość książęcego rodu. Małżeństwo doczekało się potomstwa, ale poza jedynym, ku wielkiej boleści rodziców, przedwcześnie zmarłym synem, wszystkie dzieci były płci żeńskiej, a przy tym były one bardzo piękne. Księstwo popadło w polityczne turbulencje, a przyczyną napięcia były interesy wielkich mocarstw: Rosji, Austrii i Prus. Książę, geniusz finansowy, ale w sprawach politycznych i dyplomacji mało zręczny, wysyła swoją młodą, piękną żonę na arenę polityczną i w ten sposób Anna Dorota w 1790 r. wstąpiła w sfery towarzyskie wielkiej Europy, pertraktowała w Warszawie, w Berlinie, wyemancypowała się od swojego męża, błyszczała w salonach i zawierała nowe urocze znajomości.

Musiała posiadać własną rezydencję. Wybór padł na Löbichau. Książę Piotr Biron umiera pozostawiając po sobie ogromny majątek. Zadaniem matki było dobrze powydawać córki za mąż. Szczęśliwe małżeństwa jednak nie zostały skojarzone, ale wesele najmłodszej córki z Edmondem de Talleyrand-Périgord, bratankiem francuskiego ministra spraw zagranicznych przynosi upragniony kontakt ze światową stolicą - Paryżem i znajomość z jednym z najbardziej wpływowych i intrygujących polityków owego czasu - Charlesem Maurice de Talleyrand.

Loebichau, 9 wrzesień 1810

„... jemy obiad, potem dużo spacerujemy docierając aż do nowej alei, która prowadzi do Posterstein...“

Kto chciałby się więcej dowiedzieć się o życiu pięknej księżnej nie powinien opuścić okazji obejrzenia wystawy zamku Posterstein w Turyngii. Tamtejsze kulturalno – historyczne muzeum zostało założone w 1952 r. i ulokowane jest w objętym ochroną konserwatorską liczącym 800 lat zamku Posterstein (pierwsza wzmianka z 1191 r.) Po trwającej wiele lat restauracji zamku w 1991 r. otworzono w nim muzeum. W stylowych, barokowych wnętrzach są eksponowane wystawy prezentujące historię regionu. Na szczególną uwagę zasługuje prezentowana w muzeum wystawa o Salonie Księżnej Kurlandzkiej w pałacu Löbichau. Pałac w Löbichau znajduje się w sąsiedztwie Posterstein i jest on magnestem przyciągającym tutaj turystów z całej Europy.

Opracowana na nowo, stała wystawa została otwarta w dniu 1 sierpnia 2004 r. Przedstawione są w niej wydarzenia historyczne i polityczne, informuje o sposobach podróżowania w ówczesnej Europie oraz prezentuje okres, w którym na dworze księżnej kurlandzkiej w Löbichau działał „Dwór Muz”.

Wystawa w muzeum na zamku Posterstein oparta jest na autentycznych wydarzeniach, które opisała w swoich pamiętnikach i listach Anna Dorota, które zachowały się do dziś w Turyńskiej Uniwersyteckiej i Krajowej Bibliotece. Źródła te pozwalają, spojrzeć odmiennie niż do tej pory na mocno subiektywnie ubarwioną biografię Christopha Augusta Tiedge i wspomnienia jej córki Doroty w napisanych przez nią „Souvenirs“ (Dziennikach) jak również rzucają nowe światło na działalność księżnej. Autorzy wystawy skupili się przede wszystkim na wydarzeniach, które mały miejsce w Löbichau.

W ostatnich latach otworzyły się możliwości na korzystanie z innych do tej pory niedostępnych źródeł o europejskim wymiarze. Między innymi w archiwum w Zielonej Górze można odnaleźć ważne dokumenty, które mogą stać się przyczynkiem dla przyszłych niezbędnych badań.

Informacje o zwiedzaniu można uzyskać przez Internet lub bezpośrednio w muzeum zamku Posterstein. Wartym zwiedzenia jest także kościół zamkowy z wyjątkową barokową snycerką z 1689r.

Osoby odwiedzające muzeum zapraszamy również do odwiedzenia znajdujących się w najbliższej okolicy pałaców Löbichau i Tannenfeld lub kościoła w Großstechau. Obydwa pałace można obejrzeć tylko z zewnątrz, gmina kościelna umożliwia zwiedzenia kościoła domowego księżnej w Großstechau po uprzednim zgłoszeniu.

Wyjaśnienie skrótów

TB (Tagebuch) - pamiętnik